HAYVANAT BAHÇELERİ GEREKLİ Mİ?

“Mehmet Geçibesler, Gaziantep Hayvanat Bahçesi’nde bakımını yaptığı kaplan tarafından parçalanarak öldürüldü. Karısının ifadesine göre, daha önce kaplanlara bakan kişi kuşlara bakmakla; ceylanlara bakan eşi Geçibesler ise kaplanlara bakmakla görevlendirilmiş…” Öte yandan, basında çıkan haberlere göre, “Kaplan açlık cezasına (!) çarptırılmış.”  

(29 Ekim 2004 tarihli gazetelerden)

 

Yukarıda aktardığımız trajik olay bizi hayvanat bahçelerinin gerekli olup olmadığı konusunda bir kez daha düşünmeye yöneltti.

Hayvanat bahçelerinin varlığı ya da gerekli olup olmadığı üzerine kimi zaman çeşitli görüşler ileri sürülmektedir. Bahçelerin varlığını haklı ve gerekli gösterme eğiliminde olanlar, “eğitim” ve “koruma” gibi nedenleri gerekçe olarak öne sürmektedirler. Buna göre, hayvanat bahçeleri insanlara hayvanlar hakkında genel bilgi ve fikir vermektedir. Ayrıca, bu sayede, insanlar başka türlü görme olanağı bulamayacakları çeşitli hayvanları görme ve haklarında bilgi edinme olanağı elde edebileceklerdir. Öte yandan, dünyada benzer hayvanat bahçeleri arasında yapılan çeşitli araştırmalar, ziyaretçilerin bir hayvanı görmek için 30 saniye ile en fazla 2 dakika arasında zaman ayırdıklarını ortaya çıkarmaktadır.  Çeşitli ülkelerde hayvanat bahçesi ziyaretçileri arasında yapılan anketlerde ortaya çıkan tabloda ise; ziyaretçilerin sadece yüzde 4’ünün eğitim /gözlem amaçlı olarak buralara geldikleri saptanmıştır…

Bazı başka gözlemcilere göre ise; hayvanat bahçeleri yok olmakta olan, soyları ya da türleri tehlike altındaki hayvanların korunmasına yönelik bir işlev görmektedir. Başka deyişle, hayvanat bahçelerinin biyolojik çeşitliliğin sürdürülmesine katkı sağladıkları savı öne çıkartılmaktadır. Yani hayvanlar güvenli, korunaklı bir ortamda tutularak tür çeşitliliğinin korunmakta olduğu savlanmakta.

Oysa ki, içinde yaşadığımız kapitalist üretim ilişkileri, azgın boyutlara varmış tüketim, yaratılmış tüketim çılgınlığı ve tüketim toplumu gün geçtikçe doğal yaşam alanlarını da hızla eritip tüketmekte. Aslında, biyolojik çeşitliliğin yok olma tehlikesi ile karşı karşıya kalmasının temelinde bu yatıyor. Yani hayvanat bahçeleri, belirli bir dönem korunaklı alanlar olup, daha sonra hayvanların uygun koşullarda doğaya bırakılmasına /salıverilmesine olanak tanıyabilecek bir işleve de sahip değil. Son yapılan araştırmalara göre, Kenya’da hayvaların doğal yaşam alanları sayılabilecek bölgeler yılda yüzde 2 oranında azalmakta…

Gelişmiş ülkelerdeki, görece daha iyi koşullardaki hayvanat bahçeleri için yaptığımız saptamalar böyle iken, açlıkla boğuşan dünyanın pek çok ülkesindeki hayvanat bahçelerinin durumlarından söz etmenin yukarıdaki tespitlerimizi daha vahim boyutlara götüreceği kuşkusuzdur.

Ülkemizdeki hayvanat bahçeleri ise; bakımsız, doğal yaşam ortamlarını “andırmaktan” bile çok uzaktır. Başlarındaki görevliler gerekli eğitim ve bilgiden yoksundurlar. Bu koşullarda bu eziyetleri sürdürmenin fazlaca bir gerekliliği de yoktur. Gaziantep’te yaşanan olayda ise, karşımızda  bir yanda günde 12 saat çalışarak 318 milyon lira ücret alan bakıcı, diğer yanda aç bırakılmış bir kaplan bulunmaktadır.  “Katil kaplan”, “Vahşi yaratık” ifadeleri ise necip Türk basınına aittir.

 Gazetelerde ve televizyonlarda, son zamanlarda hemen hergün bir hayvan haberine rastlamak mümkün. Gazete ve televizyonlarda kullanılan hayvan haberlerinin büyük çoğunluğu “komiklik unsuru” olarak, zaman zaman da böylesi trajik olayları yukarıdaki ifadelerle betimlemek şeklinde olagelmektedir. Yaygın medyanın içtenlikten uzak bu haberleri, aslında tüm insanları özellikle de hayvanseverleri yaralamaktadır. Hayvanların birer süs eşyası, haber bültenlerine izleyici artışı sağlayacak komiklik ya da izleyiciyi gevşetecek dolgu malzemesi olarak kullanılması da kimsenin gözünden kaçmamaktadır.

Yaşamın daha eşit ve adil paylaşılmasının yolunun, tüm canlıların, doğanın ve çevrenin bütünlük içinde korunmasından geçtiği, bir parçası olduğumuz biyosferin ise bir bütün olduğu asla unutulmamalıdır…

Şimdi bir kez daha soralım. Hayvanat bahçeleri gerekli mi gerçekten? Yaşamını yitiren Gaziantep Hayvanat Bahçesi görevlisinin yakınlarına başsağlığı dileklerimizle…

 Yalçın ERGÜNDOĞAN

Gazeteci

   Birgün Gazetesi editörlerinden, sesonline.net & birgun.net Yayın Yönetmeni

        Dünya Yalnız Bizim Değil Platformu kurucusu

Resim: Vahşi Hayvanlar, Ivan Golikov